Słownik pojęć — od terminologii północnoamerykańskiej do IEC / PN-EN

Moc znamionowa w kVA (moc pozorna)

Także: MVA, kVA, moc znamionowa Sn

Moc znamionową transformatora podaje się w kilowoltoamperach (kVA) lub megawoltoamperach (MVA) jako iloczyn napięcia i prądu znamionowego, niezależnie od współczynnika mocy obciążenia. Przy doborze jednostki obciążenie przyłączone lub obliczeniowe dzieli się przez zakładany stopień obciążenia (często 80 %) i zaokrągla w górę do najbliższej mocy z typoszeregu ANSI/IEEE C57.12.00 — dla trójfazowych transformatorów rozdzielczych: 75, 112,5, 150, 225, 300, 500, 750, 1000, 1500, 2000 i 2500 kVA. Typoszereg IEC 60076 jest inny (np. 100, 160, 250, 400, 630 kVA).

Zobacz też: Jak dobrać moc transformatora (kVA) · Konfigurator transformatora i wycena

Transformator w obudowie naziemnej (pad-mounted)

Także: pad-mount, padmount

Olejowy transformator rozdzielczy w zamkniętej, odpornej na ingerencję stalowej szafie z osłoniętymi częściami czynnymi (dead-front), ustawiany na betonowym fundamencie i zasilany kablem SN ułożonym w ziemi. Jednostki trójfazowe wykonuje się według IEEE C57.12.34 (jednofazowe: C57.12.38), a obudowę według ANSI C57.12.28. Typowe parametry: strona pierwotna klasy 15 / 25 / 35 kV, wtórna 208Y/120 V lub 480Y/277 V, 75–2500 kVA — zakres, który Entogo wykonuje ze sprawnością według DOE 10 CFR 431. Na rynkach IEC tę funkcję pełni kompaktowa stacja SN/nn (IEC 62271-202).

Zobacz też: Trójfazowy transformator rozdzielczy w obudowie naziemnej · Zespolony transformator w obudowie naziemnej

Transformator słupowy (napowietrzny)

Także: pole-mounted transformer, overhead distribution transformer, CSP transformer

Transformator rozdzielczy zawieszony na słupie i zasilany z linii napowietrznej przez izolatory przepustowe WN, chroniony odłącznikami bezpiecznikowymi (cutout) i ogranicznikami przepięć — a w wykonaniu CSP (completely self-protected) wewnętrznym wyłącznikiem po stronie nn, bezpiecznikiem po stronie pierwotnej i ogranicznikiem. Wykonywany według IEEE C57.12.20; jednostki jednofazowe mają moc od ok. 10 do 167 kVA i są w Ameryce Północnej standardowym sposobem zasilania sieci nn na terenach wiejskich i podmiejskich, w odróżnieniu od trójfazowych stacji słupowych typowych dla Polski.

Zobacz też: Jednofazowy transformator słupowy (napowietrzny) · Zestaw transformatora słupowego (pakiet napowietrzny)

Transformator suchy

Także: dry-type transformer, ventilated dry-type, cast-resin transformer, transformator żywiczny

Transformator, którego uzwojenia są chłodzone i izolowane powietrzem (w wykonaniu wentylowanym, kapsułowanym lub żywicznym) zamiast cieczą, dzięki czemu można go instalować wewnątrz budynków blisko odbiorów, bez misy olejowej i oddzielenia przeciwpożarowego. Jednostki nn wykonuje się według UL 1561 / CSA C22.2 No. 47, a jednostki SN według UL 1562, ze sprawnością według DOE 10 CFR 431; układy izolacyjne mają zwykle klasę 220 °C przy przyroście temperatury 80, 115 lub 150 °C. Odpowiednikiem IEC jest IEC 60076-11.

Zobacz też: Trójfazowy suchy transformator rozdzielczy · Transformator suchy z rdzeniem amorficznym · Transformatory suche a olejowe

Transformator olejowy (w izolacji ciekłej)

Także: liquid-filled transformer, oil-filled transformer, ester-filled transformer, transformator estrowy

Transformator, którego rdzeń i uzwojenia są zanurzone w oleju mineralnym lub trudnopalnym estrze naturalnym, który izoluje i odprowadza ciepło do kadzi i radiatorów. Jednostki olejowe lepiej znoszą przeciążenia i są sprawniejsze w przeliczeniu na kVA niż suche, dlatego transformatory w obudowie naziemnej, stacyjne i mocy są niemal zawsze olejowe (IEEE C57.12.00 / C57.12.90; w IEC — IEC 60076-1). Instalacja wewnątrz budynku wymaga komory lub misy zgodnie z NEC Article 450 lub CEC Section 26.

Zobacz też: Olejowy transformator mocy 36 kV · Transformatory suche a olejowe

Transformator z rdzeniem amorficznym

Także: amorphous-core transformer, amorphous metal transformer, AMDT

Transformator rozdzielczy, którego rdzeń jest zwinięty z taśmy amorficznej (niekrystalicznej) na bazie żelaza zamiast z blachy elektrotechnicznej o ziarnie zorientowanym. Nieuporządkowana struktura atomowa obniża straty jałowe (w rdzeniu) o ok. 60–70 %, co ma znaczenie, bo straty te występują przez całą dobę niezależnie od obciążenia. Ceną jest nieco większy i cięższy rdzeń. Entogo oferuje transformatory suche z rdzeniem amorficznym dla inwestorów, którzy kierują się kosztem energii w całym cyklu życia, a nie ceną zakupu.

Zobacz też: Transformator suchy z rdzeniem amorficznym (wysokosprawny) · Łańcuch dostaw blachy elektrotechnicznej o ziarnie zorientowanym

Transformator ze zwijanym rdzeniem przestrzennym (3D, trójkątnym)

Także: three-dimensional wound core, rdzeń zwijany 3D

Transformator, którego rdzeń jest zwinięty z ciągłej taśmy stalowej zamiast składany z ciętych blach. W przestrzennym rdzeniu trójkątnym trzy kolumny są rozmieszczone co 120°, więc każda faza ma identyczny obwód magnetyczny bez połączeń blach: niższe straty jałowe, mniejszy prąd magnesujący i prąd załączania oraz niższy poziom hałasu niż w klasycznym rdzeniu składanym. Entogo dostarcza tę konstrukcję w wykonaniu olejowym lub suchym, w zakresie mocy transformatorów rozdzielczych.

Zobacz też: Transformator ze zwijanym rdzeniem 3D (niskostratny)

Poziom izolacji udarowej (BIL)

Także: basic impulse insulation level, basic lightning impulse insulation level, LI, LIWV

Wartość szczytowa normalizowanego udaru piorunowego 1,2/50 µs, którą układ izolacyjny transformatora lub rozdzielnicy ma wytrzymać. Według ANSI/IEEE C57.12.00 i C37.20.2 BIL zależy od klasy napięciowej: zwykle 95 kV dla klasy 15 kV, 125 kV dla klasy 25–27 kV i 150 kV dla klasy 34,5–38 kV. W normach IEC odpowiada mu znamionowe napięcie wytrzymywane udarowe piorunowe (LI) według IEC 60076-3. Należy podać BIL wymagany przez operatora sieci lub ekspertyzę przyłączeniową — decyduje on o odstępach izolacyjnych, izolatorach przepustowych i ogranicznikach przepięć.

Klasa napięciowa (15 kV / 25 kV / 35 kV)

Także: voltage class, Um

Północnoamerykański sposób grupowania sieci SN według poziomu izolacji, a nie dokładnego napięcia roboczego. Klasa 15 kV obejmuje sieci 12,47 kV i 13,8 kV, klasa 25 kV — 24,94 kV, a klasa 35 kV — 34,5 kV; dla rozdzielnic te same poziomy wyraża się jako znamionowe napięcia maksymalne 15, 27 i 38 kV (ANSI/IEEE C37.20.2). W IEC odpowiednikiem jest najwyższe napięcie urządzenia Um (np. 12, 24, 36 kV). Transformator lub rozdzielnicę określa się najpierw klasą, potem rzeczywistym napięciem sieci i BIL.

Zobacz też: Rozdzielnica metal-clad (SN, wysuwna) · Wybór napięcia rozdzielczego w obiekcie

Impedancja procentowa (%Z)

Także: transformer impedance, napięcie zwarcia uk, uk%

Impedancja wewnętrzna transformatora wyrażona jako procent napięcia znamionowego strony pierwotnej, przy którym przy zwartym uzwojeniu wtórnym płynie prąd znamionowy; w terminologii IEC to napięcie zwarcia uk. Określa ona prąd zwarciowy po stronie wtórnej (w przybliżeniu prąd znamionowy ÷ %Z, więc jednostka 5,75 % może dostarczyć ok. 17-krotność prądu znamionowego przy zwarciu bezimpedancyjnym) oraz zmianę napięcia pod obciążeniem. Operatorzy sieci i projektanci ją określają, aby utrzymać parametry zwarciowe rozdzielnic i spadki napięcia w granicach.

Zobacz też: Jak dobrać moc transformatora (kVA) · Dobór impedancji transformatora (%Z)

Przyrost temperatury (55 / 65 / 80 / 115 / 150 °C)

Także: temperature rise

Średni przyrost temperatury uzwojeń ponad średnią temperaturę otoczenia 30 °C przy obciążeniu znamionowym. Jednostki olejowe mają przyrost 55 °C lub 65 °C, suche — 80, 115 lub 150 °C przy układzie izolacyjnym klasy 220 °C. Niższy przyrost oznacza więcej miedzi lub aluminium, mniejsze straty, dłuższą żywotność i wbudowany zapas przeciążalności — jednostka olejowa 65 °C obciążona jak jednostka 55 °C zachowuje np. ok. 12 % zapasu mocy. Normy IEC 60076-2 i IEC 60076-11 podają przyrosty w kelwinach.

Sprawność według DOE 10 CFR 431 (DOE 2016 / 2029)

Także: DOE efficiency, NRCan efficiency

Minimalne poziomy sprawności transformatorów rozdzielczych (olejowych, suchych nn i suchych SN) ustalone przez Departament Energii USA, mierzone przy obciążeniu odniesienia — 50 % mocy dla jednostek olejowych i suchych SN, 35 % dla suchych nn. Poziomy z 2016 r. obowiązują od 1 stycznia 2016 r.; przepis końcowy z kwietnia 2024 r. podwyższa je dla jednostek produkowanych od 2029 r. Kanada stosuje równoważne poziomy (NRCan, seria CSA C802). Entogo projektuje transformatory północnoamerykańskie na poziomy DOE. Odpowiednikiem w UE jest rozporządzenie (UE) nr 548/2014 (ekoprojekt).

Zobacz też: Trójfazowy transformator rozdzielczy w obudowie naziemnej · Normy sprawności transformatorów — DOE 10 CFR 431 · Całkowity koszt posiadania i wycena strat transformatora

Zasilanie pętlowe a promieniowe (loop-feed / radial-feed)

Także: loop-feed, radial-feed

Dwa układy przyłączenia kabli SN transformatora w obudowie naziemnej. Jednostka promieniowa ma jeden komplet izolatorów przepustowych SN i stanowi koniec linii. Jednostka pętlowa ma dwa komplety izolatorów i rozłączniki pętlowe (sekcyjne), więc kablowa linia pierścieniowa przechodzi przez transformator, a każdą jednostkę można odłączyć do konserwacji, gdy reszta pętli pozostaje zasilana z drugiej strony — standard w sieciach operatorów i na kampusach. W europejskiej praktyce odpowiada to stacji przelotowej i końcowej.

Konstrukcja dead-front a live-front

Także: dead-front, live-front

W urządzeniach dead-front wszystkie części czynne znajdują się za izolowanymi, rozłączalnymi głowicami kątowymi (konektorowymi) według IEEE 386, więc po otwarciu szafy nie ma odsłoniętych elementów pod napięciem; urządzenia live-front mają odsłonięte porcelanowe izolatory przepustowe. Konstrukcja dead-front jest w Ameryce Północnej normą dla transformatorów w obudowie naziemnej, złączy kablowych i rozdzielnic naziemnych, bo pozwala rozłączać głowice pod obciążeniem (loadbreak) i sprawdzać je drążkami izolacyjnymi z bezpieczniejszej odległości.

Zobacz też: Złącze kablowe SN w obudowie naziemnej

Stacja zblokowana (kompaktowa stacja transformatorowa SN/nn)

Także: unit substation, packaged substation, CSS, unitized substation

Prefabrykowany zestaw, w którym pole zasilające SN (rozłącznik z bezpiecznikami lub wyłącznik), transformator i rozdzielnica nn są bezpośrednio połączone szynami, wykonany według IEEE C37.121; najbliższym europejskim odpowiednikiem jest prefabrykowana stacja transformatorowa według IEC 62271-202. Ponieważ cały zestaw jest okablowany i badany w fabryce, prace na budowie skracają się z tygodni do dni — w tym formacie Entogo wykonuje kompaktowe stacje SN/nn w obudowie naziemnej oraz napowietrzne stacje zblokowane 36 kV.

Zobacz też: Kompaktowa stacja transformatorowa SN/nn w obudowie naziemnej · Stacje prefabrykowane a konwencjonalne · Przyłącze SN i pomiar po stronie pierwotnej

Transformator podwyższający (zbiorczy)

Także: step-up transformer, collector transformer, inverter-duty transformer, GSU, transformator blokowy

W farmie fotowoltaicznej, wiatrowej lub magazynie energii — transformator podnoszący napięcie wyjściowe falowników (zwykle 480–800 V) do napięcia sieci zbiorczej, w Ameryce Północnej najczęściej 34,5 kV, przed głównym transformatorem przyłączeniowym do sieci przesyłowej. Jednostki do pracy z falownikami projektuje się według IEEE C57.159 z uwzględnieniem harmonicznych, obciążeń cyklicznych i składowej stałej, którą mogą wprowadzać falowniki. Entogo montuje je na płozach razem z rozdzielnicą SN jako stację zblokowaną dla PV / magazynów energii.

Zobacz też: Stacja na płozach dla PV / magazynów — transformator podwyższający do falowników · Modułowa stacja zblokowana na płozach · IEEE 1547 — przyłączanie źródeł rozproszonych (DER) do sieci

Współczynnik K (K-factor)

Także: K-factor, K-rating

Parametr (K-4, K-13, K-20 …) określający, jaki prąd harmoniczny transformator suchy może przenosić bez przekroczenia dopuszczalnej temperatury, obliczany metodą UL 1561 na podstawie widma harmonicznych obciążenia. Odbiory nieliniowe, takie jak zasilacze UPS, przemienniki częstotliwości i zasilacze impulsowe, zwiększają straty wiroprądowe w uzwojeniach; K-13 to częsta specyfikacja transformatorów dla centrów danych i napędów przemysłowych.

Zobacz też: Urządzenia zasilające dla centrów danych AI · Czy potrzebny jest transformator o podwyższonym współczynniku K?

Zaczepy (beznapięciowy przełącznik zaczepów)

Także: DETC, OLTC, tap changer, przełącznik zaczepów

Dodatkowe odczepy uzwojenia górnego napięcia, które zmieniają przekładnię małymi krokami, aby transformator dawał napięcie znamionowe po stronie wtórnej, gdy napięcie zasilania jest trwale zawyżone lub zaniżone. Standardem północnoamerykańskim są cztery zaczepy po 2,5 % — dwa powyżej i dwa poniżej wartości znamionowej (±5 %) — przełączane po odłączeniu transformatora od napięcia; w Europie typowy jest ten sam zakres ±2 × 2,5 %. Podobciążeniowe przełączniki zaczepów (OLTC) stosuje się w dużych transformatorach mocy.

Zobacz też: Regulacja napięcia transformatora i przełączniki zaczepów

Rozdzielnica metal-clad (z wyłącznikami wysuwnymi)

Także: metal-clad switchgear, LSC2B-PM

Rozdzielnica SN według ANSI/IEEE C37.20.2 (4,76–38 kV) z wysuwnymi wyłącznikami próżniowymi, uziemionymi przegrodami metalowymi między głównymi przedziałami obwodu pierwotnego, izolowanymi szynami i automatycznymi przesłonami styków po wysunięciu wyłącznika; w IEC 62271-200 odpowiada jej zwykle kategoria LSC2B-PM. To najwyższa klasa rozdzielnic SN, stosowana tam, gdzie odpływy wymagają wyłączników i zabezpieczeń przekaźnikowych — w stacjach operatorów i zakładów, centrach danych i przyłączach OZE. Entogo wykonuje rozdzielnice metal-clad do 4000 A i 50 kA.

Zobacz też: Rozdzielnica metal-clad (SN, wysuwna) · Rozdzielnice metal-clad a metal-enclosed

Rozdzielnica metal-enclosed (z rozłącznikami)

Także: interrupter switchgear, switch-and-fuse gear, rozdzielnica rozłącznikowo-bezpiecznikowa

Rozdzielnica SN według ANSI/IEEE C37.20.3, w której obwody łączą i zabezpieczają stacjonarne rozłączniki (600 lub 1200 A) z bezpiecznikami mocy zamiast wyłączników wysuwnych, a przedziały nie muszą być od siebie oddzielone przegrodami. Jest tańsza i zajmuje mniej miejsca niż rozdzielnica metal-clad, dlatego zwykle stosuje się ją po stronie pierwotnej transformatorów, na odgałęzieniach linii i w polach zasilających stacji zblokowanych. W IEC obie konstrukcje obejmuje norma IEC 62271-200.

Zobacz też: Rozdzielnica metal-enclosed z rozłącznikami · Rozdzielnice metal-clad a metal-enclosed

Rozdzielnica główna nn typu switchboard (UL 891)

Także: switchboard, dead-front switchboard, LV switchboard

Zestaw nn (do 600 V) z osłoniętymi częściami czynnymi, w którym stacjonarne lub grupowo montowane wyłączniki kompaktowe (MCCB) i wyłączniki w obudowie izolacyjnej (insulated-case) są przyłączone do wspólnych szyn, certyfikowany według UL 891 (Kanada: CSA C22.2 No. 244). Wytrzymałość zwarciową ustala się próbą trwającą 3 okresy, przy wyzwalaniu bezzwłocznym wyłączników. Dostępne od frontu, kompaktowe i ekonomiczne switchboardy są typowym urządzeniem przyłączeniowym i rozdzielczym w budynkach komercyjnych do ok. 6000 A. Zestawy nn w IEC obejmuje seria IEC 61439.

Zobacz też: Rozdzielnica nn typu switchboard (UL 891) · Switchboard UL 891 a rozdzielnica UL 1558

Rozdzielnica nn z wyłącznikami wysuwnymi (UL 1558 / ANSI C37.20.1)

Także: LV power circuit breaker switchgear, drawout LV switchgear, low-voltage switchgear

Rozdzielnica nn w osłonie metalowej z wysuwnymi wyłącznikami mocy, powietrznymi lub próżniowymi (UL 1066 / ANSI C37.13), w indywidualnych przedziałach, certyfikowana według UL 1558 i ANSI/IEEE C37.20.1 (Kanada: CSA C22.2 No. 31). Wytrzymałość krótkotrwała przez 30 okresów (0,5 s) pozwala wyłącznikom nadrzędnym opóźnić zadziałanie, tak aby otworzył się tylko aparat najbliższy zwarcia — to podstawa selektywności w szpitalach, centrach danych i zakładach procesowych. Najbliższym odpowiednikiem IEC jest zestaw według IEC 61439-2 z wyłącznikami powietrznymi (ACB).

Zobacz też: Rozdzielnica nn z wyłącznikami wysuwnymi · Switchboard UL 891 a rozdzielnica UL 1558

Rozdzielnica tablicowa typu panelboard (UL 67)

Także: panelboard

Rozdzielnica nn montowana na ścianie lub natynkowo, certyfikowana według UL 67 (Kanada: CSA C22.2 No. 29), w której wyłączniki obwodów odbiorczych są wtykane na wspólne szyny za osłoną dead-front. Panelboardy są ograniczone do 1200 A i dostępu od frontu; zasilają obwody oświetleniowe, gniazd wtyczkowych i małych silników za rozdzielnicą główną (switchboard) lub rozdzielnicą wysuwną. W IEC zbliżonym odpowiednikiem są rozdzielnice tablicowe według IEC 61439-3.

Zobacz też: Rozdzielnica typu switchboard / panelboard

Rozdzielnica silnikowa (MCC, UL 845)

Także: motor control center, MCC

Zestaw nn z rozrusznikami silników, przemiennikami częstotliwości, układami łagodnego rozruchu i wyłącznikami odpływowymi we wtykowych szufladach („buckets”), zasilanych ze wspólnych szyn pionowych i poziomych, certyfikowany według UL 845 (Kanada: CSA C22.2 No. 254) i wykonany według NEMA ICS 18. MCC centralizuje zabezpieczenie i sterowanie silników pomp, wentylatorów, sprężarek i przenośników; określa się go prądem szyn, wytrzymałością zwarciową oraz klasą i typem okablowania NEMA. W IEC odpowiada mu zestaw według IEC 61439-2.

Zobacz też: Rozdzielnica nn i rozdzielnica silnikowa (MCC) · Modułowa rozdzielnica nn / MCC

Rozdzielnica pierścieniowa (RMU)

Także: ring main unit, pad-mounted switchgear

Kompaktowa, hermetyczna rozdzielnica SN — w izolacji gazowej, powietrznej lub stałej — łącząca dwa rozłączniki dla kabli dopływowego i odpływowego pętli z polem transformatorowym zabezpieczonym bezpiecznikami lub wyłącznikiem. RMU pozwala sekcjonować pętlę rozdzielczą i odłączyć transformator bez przerywania pierścienia. W Europie wykonuje się ją według IEC 62271-200; w Ameryce Północnej jest oferowana jako naziemna rozdzielnica dead-front według IEEE C37.74 i wymagań dla obudów ANSI C57.12.28.

Zobacz też: Rozdzielnica naziemna (RMU) · Inteligentna rozdzielnica naziemna (zintegrowana RMU)

Złącze kablowe SN (szafa sekcyjna)

Także: sectionalizing cabinet, cable junction cabinet, pad-mounted junction box

Naziemna szafa dead-front z izolatorami przepustowymi — opcjonalnie z rozłącznikami lub bezpiecznikami — służąca do rozgałęziania, odczepiania, łączenia w pętlę i odłączania kablowych linii SN bez transformatora. Kable przyłącza się rozłączalnymi głowicami kątowymi według IEEE 386 w odpornej na ingerencję obudowie według ANSI C57.12.28, dzięki czemu ekipa może przekonfigurować pętlę klasy 15 / 25 / 35 kV drążkami izolacyjnymi zamiast odkopywać mufy.

Zobacz też: Złącze kablowe SN w obudowie naziemnej · Złącze kablowe nn (słupek rozdzielczy)

Rozdzielnica łukoochronna (IEEE C37.20.7)

Także: arc-resistant switchgear, arc-flash resistant gear, Type 2B, IAC

Rozdzielnica badana według IEEE C37.20.7 na zdolność zatrzymania i odprowadzenia skutków łuku wewnętrznego, tak aby obsługa stojąca przed zestawem (Type 1) lub z każdej jego strony (Type 2) była chroniona przy znamionowym prądzie i czasie zwarcia; przyrostek B oznacza, że przedział sterowniczy nn może być wtedy otwarty. W IEC odpowiada jej klasyfikacja IAC według IEC 62271-200. Konstrukcja łukoochronna wymaga kanałów wydmuchowych i klap odciążających; coraz częściej wymaga się jej w obsługiwanych pomieszczeniach elektrycznych centrów danych i zakładów przemysłowych.

Zobacz też: Rozdzielnica metal-clad (SN, wysuwna) · Rozdzielnice łukoochronne — klasyfikacja IEEE C37.20.7

Zdolność wyłączania a znamionowy prąd zwarciowy zestawu (SCCR)

Także: interrupting rating, SCCR, AIC rating, kA rating

Zdolność wyłączania to największy prąd zwarciowy (kA, wartość symetryczna), który wyłącznik lub bezpiecznik może bezpiecznie przerwać. SCCR to prąd zwarciowy, który wytrzymuje cały zestaw — switchboard, panelboard, MCC lub stacja zblokowana — wraz z zabezpieczeniami nadprądowymi. Obie wartości muszą być co najmniej równe spodziewanemu prądowi zwarciowemu w miejscu instalacji (NEC 110.9 i 110.10; CEC Rule 14-012), dlatego przed zamówieniem potrzebna jest analiza zwarciowa operatora. W IEC odpowiadają im Icu/Ics aparatów oraz Icw/Icc zestawów.

Zobacz też: Spodziewany prąd zwarciowy i SCCR — co określić w specyfikacji · Zabezpieczenie nadprądowe transformatora i prąd zwarciowy

Prąd krótkotrwały wytrzymywany (short-time withstand)

Także: short-time current, short-time withstand rating, Icw

Prąd zwarciowy, który zestaw lub wyłącznik może przewodzić bez uszkodzenia przez określony czas — 30 okresów (0,5 s) dla rozdzielnic nn według UL 1558 i zwykle 2 s dla rozdzielnic metal-clad według ANSI/IEEE C37.20.2 — tak aby wyłącznik nadrzędny mógł celowo opóźnić zadziałanie, a zwarcie wyłączył aparat podrzędny. Urządzenia bez tego parametru, jak większość switchboardów UL 891, muszą polegać na wyzwalaniu bezzwłocznym. W IEC odpowiada mu znamionowy prąd krótkotrwały wytrzymywany Icw (IEC 61439) lub Ik (IEC 62271-1).

Zobacz też: Switchboard UL 891 a rozdzielnica UL 1558

Selektywność zabezpieczeń (selective coordination)

Także: selective coordination, selektywność

Taki dobór i nastawienie zabezpieczeń nadprądowych, aby zadziałał tylko aparat bezpośrednio przed miejscem zwarcia, a reszta obiektu pozostała zasilana. NEC wymaga jej dla obwodów awaryjnych (700.32), prawnie wymaganego zasilania rezerwowego (701.32), operacji krytycznych (708.54) i dźwigów (620.62). Uzyskuje się ją wyzwalaczami zwłocznymi (short-time delay) w wyłącznikach mocy, bezpiecznikami ograniczającymi prąd lub obydwoma rozwiązaniami — to główny powód wyboru rozdzielnic UL 1558 zamiast switchboardów UL 891.

Zobacz też: Rozdzielnica nn z wyłącznikami wysuwnymi · Selektywność zabezpieczeń — wymagania NEC

Typy obudów NEMA (1, 3R, 4X, 12)

Także: NEMA 250, UL 50E, stopień ochrony IP

Klasyfikacja obudów według NEMA 250 / UL 50E określająca, przed czym chroni szafa elektryczna. Type 1 to obudowa wnętrzowa ogólnego przeznaczenia; Type 3R — zewnętrzna, odporna na deszcz i deszcz ze śniegiem, z odpływem; Type 4 — wodoszczelna przy strudze wody z węża, a Type 4X dodatkowo odporna na korozję (stal nierdzewna lub laminat); Type 12 — wnętrzowa, pyło- i kroploszczelna. Urządzenia naziemne mają zwykle Type 3R. W Europie stosuje się kod IP według IEC 60529; przeliczenie nie jest wzajemnie jednoznaczne.

Zobacz też: Szafa pomiarowo-rozdzielcza z przekładnikami prądowymi (słupek) · Gniazdo licznikowe / obudowa pomiarowa z przekładnikami · Obudowy NEMA a stopnie ochrony IP dla urządzeń zewnętrznych

Bateria kondensatorów do kompensacji mocy biernej

Także: PFC, automatic capacitor bank, detuned capacitor bank, automatyczna bateria kondensatorów

Przełączane stopnie kondensatorów — zwykle z dławikami ochronnymi, gdy w sieci zakładu występują harmoniczne — które lokalnie dostarczają moc bierną, tak aby operator widział wyższy współczynnik mocy, typowo powyżej progu 0,90, poniżej którego wiele północnoamerykańskich zakładów energetycznych nalicza kary. Kompensacja zwalnia też moc transformatora i linii obciążonych prądem biernym. Baterie wykonuje się według IEEE 18, UL 810 i NEMA CP-1 (w IEC: IEC 60831) i dobiera w kvar na podstawie rachunku za energię.

Zobacz też: Automatyczna bateria kondensatorów do kompensacji mocy biernej · Kompensacja mocy biernej i kary taryfowe · Odkształcenia harmoniczne — limity IEEE 519

Rozdzielnica w izolacji gazowej (GIS) i rozdzielnice bez SF6

Także: GIS, eco-gas switchgear, SF6-free switchgear

Rozdzielnica SN, której tor główny jest zamknięty w hermetycznym zbiorniku z gazem izolacyjnym, co daje bardzo małe gabaryty i odporność na pył, wilgoć i sól. Sześciofluorek siarki (SF6) ma potencjał tworzenia efektu cieplarnianego ok. 23 500 razy większy niż CO₂, dlatego nowe konstrukcje wykorzystują mieszaniny fluoronitrylu lub fluoroketonu, suche powietrze albo komory próżniowe; regulatorzy w UE, Kalifornii i kilku prowincjach Kanady wycofują SF6. Rozdzielnice GIS SN Entogo są oferowane w wersjach eco-gas bez SF6 według IEEE C37.20.9.

Zobacz też: Rozdzielnica w izolacji gazowej (GIS) — eco-gas / bez SF6 · Rozdzielnice w izolacji gazowej a powietrznej

Bateryjny magazyn energii (BESS)

Także: battery energy storage system, magazyn energii

Zintegrowany system złożony z modułów bateryjnych (dziś głównie litowo-żelazowo-fosforanowych, LFP), systemu zarządzania baterią (BMS), układu przekształtnikowego (PCS), układu zarządzania temperaturą i systemu zarządzania energią (EMS), w postaci szafy, kontenera lub zestawu na płozach. BESS charakteryzuje się mocą (kW / MW) i pojemnością energetyczną (kWh / MWh); ich stosunek określa czas pracy, np. system 500 kW / 1000 kWh to bateria 2-godzinna. Entogo wykonuje szafy chłodzone powietrzem i cieczą oraz systemy kontenerowe.

Zobacz też: Bateryjny magazyn energii · Kontenerowy bateryjny magazyn energii · Jak dobrać magazyn energii — moc a pojemność · Baterie LFP a NMC w magazynach stacjonarnych

Magazyny energii dla firm i przemysłu (C&I)

Także: C&I storage, behind-the-meter storage, BTM storage, magazyn za licznikiem

Bateryjny magazyn energii zainstalowany za licznikiem odbiorcy — zwykle od 100 kW do kilku MW — w celu obniżenia opłat za moc, przesunięcia zużycia poza szczytowe strefy taryfowe, podtrzymania zasilania podczas awarii i wykorzystania energii z własnej instalacji PV. Systemy C&I to zwykle szafy zewnętrzne ze zintegrowanym PCS, sterowane przez EMS zgodnie z taryfą obiektu; okres zwrotu zależy głównie od stawki opłaty za moc ($/kW) i profilu obciążenia obiektu.

Zobacz też: Magazynowanie energii dla firm i przemysłu · Jak obniżyć opłaty za moc magazynem energii

BESS chłodzony powietrzem a cieczą

Także: air-cooled BESS, liquid-cooled BESS

Dwa sposoby zarządzania temperaturą baterii. Szafy chłodzone powietrzem przetłaczają klimatyzowane powietrze przez regały — to rozwiązanie prostsze i tańsze dla małych systemów lub lżejszych cykli pracy. Systemy chłodzone cieczą pompują czynnik chłodzący przez płyty chłodzące stykające się z ogniwami, utrzymując różnice temperatur między ogniwami w granicach kilku stopni, co wydłuża żywotność cyklową, pozwala na większe prądy ładowania i rozładowania oraz gęstsze kontenery; powyżej kilkuset kWh to dziś standard.

Zobacz też: Magazyn energii chłodzony powietrzem · Magazyn energii chłodzony cieczą · Magazyny energii chłodzone powietrzem a cieczą

UL 9540 i UL 9540A

UL 9540 to norma bezpieczeństwa wyrobu dla kompletnego systemu magazynowania energii (baterie, PCS i sterowanie jako całość) — certyfikat, którego oczekuje północnoamerykański organ nadzoru (AHJ). UL 9540A nie jest certyfikatem, lecz metodą wielkoskalowego badania ogniowego, sprawdzającą, czy niekontrolowany wzrost temperatury (thermal runaway) rozprzestrzenia się z ogniwa na moduł, jednostkę i instalację; na podstawie jej wyników NFPA 855 i przepisy przeciwpożarowe dopuszczają mniejsze odstępy, większe grupy lub instalację wewnątrz budynku niż przy limitach domyślnych.

Zobacz też: Bezpieczeństwo pożarowe magazynów energii — NFPA 855 i UL 9540A

NFPA 855

Także: Standard for the Installation of Stationary Energy Storage Systems

Norma NFPA dotycząca instalowania stacjonarnych magazynów energii, przyjęta przez International Fire Code i wiele jurysdykcji kanadyjskich obok CEC Section 64. Określa lokalizację i odległości, maksymalną energię na jednostkę i grupę, detekcję i gaszenie pożaru, wentylację i ochronę przed wybuchem, oznakowanie oraz analizę ograniczania zagrożeń, którą projekt musi przedłożyć — przy czym dane z badań UL 9540A są głównym sposobem na złagodzenie limitów.

Zobacz też: Bezpieczeństwo pożarowe magazynów energii — NFPA 855 i UL 9540A

Opłata za moc i ograniczanie szczytów (peak shaving)

Także: demand charge, peak shaving

Opłata za moc (demand charge) to część północnoamerykańskiego rachunku za energię dla firm, naliczana od najwyższej średniej mocy pobranej w dowolnym okresie 15- lub 30-minutowym okresu rozliczeniowego, w dolarach za kW. Ograniczanie szczytów polega na rozładowywaniu baterii (lub sterowaniu odbiorami) w czasie tych szczytów, tak aby zarejestrowane maksimum nie przekroczyło wartości docelowej. Ponieważ jeden krótki szczyt wyznacza opłatę za cały miesiąc, nawet bateria 1- lub 2-godzinna może wyeliminować dużą jej część.

Zobacz też: Jak obniżyć opłaty za moc magazynem energii

Falownik grid-forming a grid-following

Także: grid-forming inverter, grid-following inverter, falownik tworzący sieć

Falownik grid-following synchronizuje się z mierzonym napięciem i częstotliwością sieci i wprowadza do niej prąd; po zaniku sieci musi się wyłączyć. Falownik grid-forming sam wytwarza odniesienie napięcia i częstotliwości, więc może uruchomić obiekt od zera (black start), prowadzić pracę wyspową mikrosieci z PV, magazynem i agregatami oraz zapewniać odpowiedź częstotliwościową podobną do bezwładności. To właśnie zdolność grid-forming czyni z BESS zasób zwiększający niezawodność zasilania, a nie tylko narzędzie taryfowe.

Zobacz też: Hybrydowy system grid-forming ze sprzężeniem DC · Wielkoskalowy system MW do pracy sieciowej / wyspowej · Falowniki grid-forming a grid-following w magazynach energii · Kiedy komercyjna mikrosieć ma sens?

Układ przekształtnikowy (PCS)

Także: power conversion system, battery inverter, bidirectional inverter, falownik dwukierunkowy

Dwukierunkowy falownik/przekształtnik między szyną DC baterii a siecią AC lub odbiorami, o mocy podawanej w kW. Steruje ładowaniem i rozładowaniem, współczynnikiem mocy oraz — w produktach grid-forming — napięciem i częstotliwością. Konstrukcje ze sprzężeniem DC mają dodatkowy przekształtnik DC-DC, dzięki któremu PV może ładować baterię bez drugiej konwersji AC, co zwiększa sprawność cyklu i pozwala jednemu PCS obsługiwać fotowoltaikę, magazyn i ładowanie pojazdów elektrycznych.

Zobacz też: Magazyn energii i ładowanie ze sprzężeniem DC · PV z magazynem — sprzężenie DC a AC

Sprawność cyklu ładowania i rozładowania (round-trip efficiency)

Także: round-trip efficiency, RTE

Stosunek energii AC oddanej przez magazyn do energii AC przez niego pobranej w pełnym cyklu ładowania i rozładowania, z uwzględnieniem strat PCS, transformatora i potrzeb własnych (chłodzenie, sterowanie). Systemy litowo-żelazowo-fosforanowe osiągają zwykle 85–92 % na zaciskach AC. Sprawność cyklu, wraz z głębokością rozładowania i żywotnością cyklową, decyduje o tym, ile użytecznych kWh projekt faktycznie uzyska w przeliczeniu na poniesiony koszt w całym okresie eksploatacji.

Ładowanie AC poziomu 2 (Level 2)

Także: L2 charger, AC charger, ładowarka AC, Mode 3

Ładowanie prądem przemiennym 208 lub 240 V jednofazowo w Ameryce Północnej (400 V trójfazowo ze złączem Type 2 na rynkach IEC, w trybie 3 według IEC 61851-1), w którym ładowarka pokładowa pojazdu przetwarza AC na DC. Moc wynosi od ok. 7 kW (32 A) do 19,2 kW (80 A) według SAE J1772; 7,2–11,5 kW to wartości typowe dla miejsc pracy, budynków wielorodzinnych i baz flotowych, w których ładowanie trwa godziny, a nie minuty.

Zobacz też: Ładowanie AC a DC w Ameryce Północnej · Komercyjna ładowarka AC Argo Pro

Szybkie ładowanie DC (DCFC)

Także: DCFC, Level 3, DC charger, ultra-fast charger, ładowarka DC

Ładowanie, w którym zewnętrzny prostownik dostarcza prąd stały bezpośrednio do baterii pojazdu z pominięciem ładowarki pokładowej, z mocą od 30 kW do 400 kW i więcej, przez złącze CCS1, NACS (SAE J3400) lub CHAdeMO; w Europie standardem jest CCS2. Stacje DCFC wymagają zasilania trójfazowego — w Ameryce Północnej zwykle 480 V — i często własnego transformatora, dlatego moc przyłączeniową sprawdza się przed wyborem ładowarek. Linie Mobox, Turbo i Rocket firmy Entogo obejmują zakres od kompaktowych 40 kW do dwuwyjściowych 300 kW.

Zobacz też: Szybka ładowarka DC Turbo · Koszt instalacji szybkiej ładowarki DC w 2026 r.

SAE J1772, CCS1, NACS (SAE J3400) i CHAdeMO

Także: EV connector standards, złącza do ładowania pojazdów elektrycznych

Północnoamerykańskie złącza do ładowania. SAE J1772 to wtyk AC (Level 1–2), odpowiednik złącza Type 1. CCS1 dodaje pod nim dwa styki DC do szybkiego ładowania. NACS to dawne złącze Tesli, znormalizowane jako SAE J3400 w latach 2023–24 i przyjęte od 2025 r. przez większość producentów sprzedających w Ameryce Północnej, dlatego nowe publiczne ładowarki DC zamawia się zwykle z kablami NACS i CCS1. CHAdeMO to starsze złącze DC, stosowane głównie we wcześniejszych modelach Nissana i Mitsubishi. W UE standardem są Type 2 i CCS2.

Zobacz też: Ultraszybka ładowarka DC Rocket

OCPP (Open Charge Point Protocol)

Otwarty protokół Open Charge Alliance łączący ładowarkę z dowolnym systemem zaplecza sieci ładowania w zakresie autoryzacji, pomiaru, cen, zdalnej diagnostyki i nastaw inteligentnego ładowania. OCPP 1.6J to nadal najczęściej wdrażana wersja; OCPP 2.0.1 dodaje funkcję plug-and-charge według ISO 15118, silniejsze zabezpieczenia i zarządzanie urządzeniami. Ładowarki AC i DC Entogo mają certyfikat OCPP, więc właściciel obiektu może wybrać lub zmienić operatora sieci bez wymiany sprzętu.

Zobacz też: Infrastruktura ładowania pojazdów elektrycznych

EVEMS / zarządzanie obciążeniem ładowarek

Także: electric vehicle energy management system, ALM, dynamic load management, DLM

System sterowania, który monitoruje obiekt lub linię zasilającą i ogranicza moc ładowarek tak, aby łączne zapotrzebowanie pojazdów elektrycznych nigdy nie przekroczyło przydzielonej mocy. Zarówno NEC (625.42), jak i Canadian Electrical Code (Section 8 oraz przepisy Section 86 dotyczące EVEMS) pozwalają przyjąć w obliczeniach mocy przyłącza ograniczone maksimum zamiast sumy mocy znamionowych ładowarek — często to różnica między dodaniem ładowarek do istniejącego przyłącza a kosztowną rozbudową.

Zobacz też: Kalkulator mocy przyłączeniowej i transformatora dla stacji ładowania · Zarządzanie obciążeniem ładowarek a rozbudowa przyłącza

NEC Article 625 i CEC Section 86

Przepisy regulujące instalacje ładowania pojazdów elektrycznych w Ameryce Północnej. NEC Article 625 (Electric Vehicle Power Transfer System) traktuje urządzenia ładujące jako obciążenie ciągłe — liczone według mocy znamionowej, ze współczynnikiem 125 % dla przewodów i zabezpieczeń nadprądowych — chyba że ogranicza je EVEMS. Canadian Electrical Code obejmuje urządzenia zasilające pojazdy elektryczne w Section 86, a ESA w Ontario i przepisy prowincjonalne dodają wymagania lokalne. Obowiązujące wydanie należy zawsze potwierdzić z AHJ. W Polsce odpowiednikiem jest PN-HD 60364-7-722.

Zobacz też: Kalkulator mocy przyłączeniowej i transformatora dla stacji ładowania · Zarządzanie obciążeniem ładowarek a rozbudowa przyłącza

Współczynnik zapotrzebowania (demand factor)

Także: demand factor

Stosunek maksymalnego zapotrzebowania na moc do całkowitej mocy przyłączonej, stosowany w przepisach do realistycznego wymiarowania przyłączy dla odbiorów, które nigdy nie pracują jednocześnie. Ładowanie pojazdów elektrycznych jest w większości wyłączone z tej ulgi: ładowarki traktuje się jako obciążenie ciągłe w 100 % mocy znamionowej, chyba że zatwierdzony system zarządzania obciążeniem wymusza niższe maksimum — dlatego obiekt z 10 ładowarkami może wymagać większej rozbudowy przyłącza, niż sugeruje średni pobór.

Zobacz też: Metodyka kalkulatora dla stacji ładowania · Zarządzanie obciążeniem ładowarek a rozbudowa przyłącza

Seria ANSI/IEEE C57

Także: IEEE C57

Normy IEEE dotyczące transformatorów, stosowane w USA i Kanadzie: C57.12.00 (wymagania ogólne dla transformatorów olejowych), C57.12.90 (procedury badań), C57.12.10 (transformatory mocy), C57.12.20 (transformatory słupowe), C57.12.34 i C57.12.38 (trój- i jednofazowe w obudowie naziemnej), C57.12.28/.29 (integralność obudów pad-mount), C57.12.01 (transformatory suche) oraz C57.159 (do pracy z falownikami). Entogo projektuje i wykonuje transformatory na rynek północnoamerykański według tych dokumentów. Europejskim odpowiednikiem jest seria IEC 60076 (PN-EN 60076).

Seria ANSI/IEEE C37

Także: IEEE C37

Normy IEEE dotyczące rozdzielnic: C37.20.1 (rozdzielnice nn z wyłącznikami mocy), C37.20.2 (metal-clad), C37.20.3 (metal-enclosed z rozłącznikami), C37.20.7 (badania łukoochronności), C37.04/.06/.09 (wyłączniki SN), C37.74 (rozdzielnice naziemne), C37.20.9 (rozdzielnice SN w izolacji gazowej) i C37.121 (stacje zblokowane). Specyfikacja wskazuje właściwy dokument C37 wraz z wymaganą certyfikacją UL lub CSA. W IEC te zagadnienia obejmuje seria IEC 62271 (PN-EN 62271).

UL Listed, cULus i CSA Certified

Także: UL, cULus, CSA

Znaki certyfikacji akceptowane przez inspektorów w Ameryce Północnej. „UL Listed” oznacza, że UL certyfikował wyrób według normy UL na rynek USA; „cULus” — że UL certyfikował go według wymagań kanadyjskich i amerykańskich; „CSA Certified” — że zrobiła to CSA Group, akredytowana w obu krajach. Katalog Entogo obejmuje urządzenia według norm europejskich (IEC/CE); jednostki na rynek północnoamerykański są projektowane i wykonywane według norm ANSI/IEEE i UL, a certyfikację UL (cULus) lub CSA uzyskuje się na życzenie dla konkretnego zamówienia.

Zobacz też: O Entogo — certyfikaty · Dopuszczenie i certyfikacja transformatorów w Kanadzie

NRTL (Nationally Recognized Testing Laboratory)

Laboratorium uznane przez amerykańską agencję bezpieczeństwa i higieny pracy (OSHA) do badania i certyfikacji wyrobów według amerykańskich norm bezpieczeństwa — m.in. UL, CSA Group, Intertek (ETL) i TÜV. Znaku NRTL na zainstalowanych urządzeniach elektrycznych oczekują NEC (110.3) i większość organów nadzoru (AHJ). W Kanadzie odpowiednikiem jest jednostka certyfikująca akredytowana przez Standards Council of Canada, np. CSA Group lub UL (cUL).

Zobacz też: Dopuszczenie i certyfikacja transformatorów w Kanadzie

Ocena w miejscu instalacji (field evaluation)

Także: field labelling, special inspection, SPE-1000

Droga do zatwierdzenia przez inspektora urządzeń bez certyfikatu NRTL — np. rozdzielnic wykonanych na zamówienie, importowanych lub zmodyfikowanych. Jednostka oceniająca bada i sprawdza urządzenie na miejscu według NFPA 790/791 (USA) lub wzorcowego przepisu SPE-1000 (Kanada) i umieszcza na nim etykietę, którą AHJ może zaakceptować. Jest to jednorazowe dopuszczenie tej konkretnej instalacji, a nie certyfikat wyrobu.

Zobacz też: Dopuszczenie i certyfikacja transformatorów w Kanadzie

Oznakowanie CE i normy IEC

Także: CE, IEC, PN-EN

Oznakowanie CE to deklaracja producenta, że wyrób spełnia wymagania mających zastosowanie dyrektyw Unii Europejskiej; podstawę techniczną stanowią normy IEC, wdrażane w Polsce jako PN-EN — IEC 60076 dla transformatorów, IEC 62271 dla rozdzielnic, IEC 61439 dla zestawów nn. Inspektorzy w Ameryce Północnej nie uznają CE, dlatego urządzenia z katalogu IEC sprzedawane do USA lub Kanady są przeprojektowywane na 60 Hz i parametry ANSI/IEEE oraz certyfikowane przez NRTL lub poddawane ocenie w miejscu instalacji.

Zobacz też: Produkcja i czasy realizacji

60 Hz a 50 Hz

Także: częstotliwość sieci

Ameryka Północna pracuje z częstotliwością 60 Hz; Europa (w tym Polska), większość Azji i Afryka — 50 Hz. Częstotliwość określa strumień w rdzeniu przy danym napięciu i liczbie zwojów, więc transformator 50 Hz zasilany przy 60 Hz pracuje z mniejszym strumieniem i jest bezpieczny (przy nieco innych stratach), natomiast konstrukcja 60 Hz przyłączona do sieci 50 Hz nasyca się i przegrzewa. Silniki, przekaźniki rozdzielnic i układy pomiarowe również zależą od częstotliwości, dlatego Entogo wykonuje dedykowane jednostki 60 Hz na zamówienia północnoamerykańskie.

Czas realizacji (transformatory i rozdzielnice)

Także: lead time, termin dostawy

Czas od złożenia zamówienia do wysyłki. W 2026 r. na otwartym rynku północnoamerykańskim podaje się zwykle od roku do czterech lat dla transformatorów mocy i wiele miesięcy dla transformatorów rozdzielczych i rozdzielnic SN. Entogo produkuje we własnej fabryce ze zintegrowanym pionowo łańcuchem dostaw; czas realizacji wynosi około 12 tygodni dla urządzeń IEC/CE produkowanych na rynki eksportowe, w tym na rynek UE; 16–24 tygodnie dla wykonań według norm północnoamerykańskich (ANSI/IEEE); do 36 tygodni, gdy zamówienie wymaga nowej certyfikacji cULus/CSA.

Zobacz też: Czasy realizacji transformatorów w Ameryce Północnej w 2026 r. · Produkcja i czasy realizacji

Gwarancja producenta

Także: manufacturer warranty

Zobowiązanie producenta do naprawy lub wymiany urządzenia, które uległo awarii z powodu wad materiałowych lub wykonawczych w określonym okresie. Typowym punktem odniesienia w branży urządzeń elektrycznych jest rok lub dwa lata; Entogo obejmuje każdy produkt gwarancją na co najmniej 36 miesięcy, rozszerzaną do 10 lat dla głównych urządzeń energetycznych, takich jak transformatory i szafy rozdzielcze, przy czym dokładny okres, zakres i początek biegu gwarancji (dostawa lub uruchomienie) potwierdza się w każdej umowie.

Zobacz też: Gwarancja i zwroty